Versterken of vervangen.
Het pharmakon-vraagstuk in de stagepraktijk.
Een praktijkopleider in Zaandam schrijft zijn beoordelingen met ChatGP en die zijn beter dan ooit. Probleem: Hij kent zijn stagiairs ineens minder goed dan ooit. Wat daar gebeurt, gebeurt overal: in de selectie, in de begeleiding, in het werk zelf. Niemand heeft ervoor gekozen. Deze whitepaper geeft dat gesprek een kader, en een begin.
Pdf · geen e-mailadres · niemand belt je na · samenvatting op één pagina voorin
Plato noemde het schrift een pharmakon. Geneesmiddel en vergif tegelijk. Hetzelfde ding dat het geheugen versterkt, holt het ook uit.
AI doet iets vergelijkbaars met de stagepraktijk. Het verslag wordt beter, en ondertussen verdampt het leren dat erin zat. De matching draait soepel, tot je vraagt waar de verrassende kandidaat is gebleven. En de begeleiding klinkt netter dan ooit, geschreven door iets dat de stagiair nooit heeft gezien.
Drie plekken, één patroon: iets wordt sterker, en iets anders verdwijnt in de schaduw daarvan.
Of AI mag, daar gaan de protocollen al over. Deze whitepaper stelt de vraag eronder: wat verschuift er nu we het gebruiken? Nu kun je dat nog vragen. Straks niet meer.
De Verschuivingsdriehoek
Dit model komt uit vijfentwintig jaar veldwerk en meer dan duizend bedrijfsbezoeken: gesprekken met opleiders en bestuurders die allemaal op dezelfde drie plekken tegen AI aanliepen. En allemaal met dezelfde vraag bleven zitten: wat verschuift hier, en merken we dat op tijd? De whitepaper werkt elk hoekpunt uit, met concrete voorbeelden en een afwegingskader voor aan tafel. De tegenargumenten staan er ook in.
Drie plekken waar de praktijk nu al verandert
Per laag: wat er gebeurt, waarom het niemand opvalt, en welke vraag je stelt voordat het vastligt.
De selectie
Matchingsystemen koppelen stagiairs aan bedrijven op basis van wat vroeger werkte. Wat gebeurt er met de student die perfect had gepast, maar nergens in de data staat? Met Karl Popper over klokken en wolken, en waarom een stage altijd een wolk is.
De begeleiding
Praktijkopleiders laten hun feedback schrijven door AI. De beoordelingen worden er beter van, en de stagiair zelf raakt langzaam uit beeld. Met Simone Weil over aandacht, en de U-curve van Wang en Zhang over wanneer AI het leren helpt en wanneer het dat ondermijnt.
Het werk zelf
Een stagiair vult zijn weekverslag in twee minuten met ChatGPT. Het verslag is er. Het werk is niet gedaan. Met Matthew Crawford over repareren en vervangen, en met Michael Polanyi over kennis die in je handen zit.
AI maakt niets kapot. Het neemt iets over, zonder dat iemand heeft gevraagd of dat eigenlijk wel de bedoeling is.
Maarten Brand · Versterken of vervangen, hoofdstuk 9
Voor wie verantwoordelijk is voor de stagepraktijk
Een denkstuk voor wie besluit over stages, en het gesprek wil voeren voordat de praktijk zichzelf heeft gevormd.
Voor wie een mbo, hbo of wo bestuurt
Je bent verantwoordelijk voor de kwaliteit van stages binnen je instelling. Je wilt het gesprek voeren dat in de meeste instellingen nog ergens onderaan een actielijst staat, onder „visie AI (Q3)”.
- Colleges van bestuur en directies
- Programmadirecteuren en teamleiders
- BPV-coördinatoren op strategisch niveau
Voor wie een leerbedrijf of HR-afdeling leidt
Stages zijn je belangrijkste wervingskanaal. Je praktijkopleiders begeleiden de toekomstige collega's van je bedrijf. Je wilt nadenken over wat AI met hun werk doet, nu ze nog kunnen beschrijven wat ze zien en waarom.
- HR-directeuren en L&D-managers
- Praktijkopleiders en opleidingscoördinatoren
- Branche- en sectororganisaties
Het gesprek beginnen
Drie vragen om mee te nemen naar je volgende overleg. Kies er eentje voor bij de koffieautomaat, of alle drie voor het uur dat in je agenda „verkenning AI-beleid” heet. De antwoorden maak je daar zelf.
Waar raakt het ons het hardst: in hoe wij stagiairs selecteren, in hoe wij hen begeleiden, of in het werk dat ze bij ons leren?
De drie lagen uit de Verschuivingsdriehoek, op jouw praktijk gelegd.
Gebruiken wij AI substantieel en bewust, of doen we het zoals de meeste organisaties: overal een beetje, zonder dat iemand het ontwerp bewaakt? Eerlijk zijn mag, dat is waar dit gesprek over gaat.
Half gebruik is slechter dan geen gebruik. De U-curve van Wang en Zhang, toegepast op je eigen organisatie.
Welke stageverslagen krijgen we binnen waarvan we diep van binnen weten: dit heeft niemand zelf geschreven? En wat doen we daarmee, behalve er een cijfer onder zetten?
Het verschil tussen werk dat iemand vormt, en werk dat alleen maar af is.
Deel deze vragen met iemand die je vertrouwt. Het gesprek dat niet wordt gevoerd is meestal het gesprek dat ertoe doet.
Een denkstuk om mee te werken.
Achtentwintig pagina's, drie lagen, twee modellen. Met denkers van Plato tot Wang en Zhang en cijfers van MIT tot Davos. En met een praktijkopleider in Zaandam die overal meeloopt om te laten zien wat er op het spel staat. Weinig tijd? De samenvatting op één pagina staat direct voorin.
Geen e-mailadres nodig · Vrij om te delen binnen je organisatie · Citeren prima, met bronvermelding