TL;DR

De eerste indruk weegt buitenproportioneel zwaar. Dat kleurt latere oordelen over stagiairs, maar ook vice versa van stagiairs over collega’s en zelfs jou als werkgever. Herken het, vertraag je oordeel, verzamel meerdere perspectieven en plan vaste evaluaties. Zo voorkom je scheve beoordelingen en een scheef imago.

Wat is het?

Het primacy effect betekent dat de allereerste informatie de toon zet voor alles wat volgt. Die eerste vijf minuten bepalen hoe je de rest interpreteert. Bij een stage-intake. In een eerste meeting. In employer branding. Cruciaal.

Herkenbare voorbeelden (op de werkvloer & tijdens stage)

• De stagiair met turbo-start. Dag één vuurt hij slimme vragen af als confetti. 🎉 Effect? Jij blijft hem zien als “de Mozart van de installatietechniek,” ook als deadlines omvallen, de kantoorplanten seizoensgebonden sterven en jouw feedback wordt beantwoord met huilogen en: “Kun je me eerst even als mens zien?”

• De stille starter. Zegt in het eerste gesprek minder dan de printer in slaapstand. Stempel: “stil.” Drie weken later trekt hij het team uit de modder alsof hij een lier in zijn rug heeft. Jij nog steeds: “Grappig hè, hoe stil hij dat doet.”

• Bedrijfsimago. Ronde­leiding met latte art, glimmende vloer en glimlachende receptioniste. Je ziet wekenlang niet dat de koffieautomaat eigenlijk een munttelefoon is en IT via postduif werkt. Omgekeerd werkt het ook: Zonder laptop en login wordt zelfs Beyoncé een uitzendkracht met kleitablet. Doe je niet met Beyoncé. Waarom wel met jouw stagiair?

Individuele effecten

• Positieve vooroordelen: één goede eerste indruk maskeert latere fouten.

• Negatieve vooroordelen: een haperende start blijft plakken, ook na verbetering.

• Besmettelijk: jouw oordeel beïnvloedt collega’s via informele praatjes (“halo”/“horn”effect by proxy).

Systemische effecten (organisatie)

• Carrièrevervorming. Eén flitsende eerste presentatie en iemand loopt vijf jaar rond als “de nieuwe Messi,” terwijl hij vooral goed is in PowerPoint met schaduwtjes.

• Selectie & onboarding. Te veel gewicht op moment één = talent missen. Je vist met speedboot op het eerste sprongetje van de vis en laat de sluimerende zeebaars met PhD vrolijk voorbij zwemmen.

• Employer branding. De eerste ervaring beslist het verhaal buiten: receptie top, veiligheid strak, login direct, mentor aanwezig = ambassadeur. Anders: Glassdoor-recensie met één ster en een huilende emoji.

Klassiek werk van Solomon Asch (jaren ’40) liet zien dat volgorde van informatie de evaluatie kantelt. Hij liet mensen een omschrijving van een fictief persoon geven aan de hand van 10 eigenschappen. 1 groep kreeg die eigenschappen van positief naar negatief, een andere groep andersom. Het effect? Begin je met positief dan hadden de respondenten een vriendelijker oordeel dan de andere groep met exact dezelfde info, maar met negatieve woorden vooraan.

De les: De eerste indruk is bepalend voor de rest van de ervaring.

Hoe voorkom je problemen?

1. Vertraag je oordeel. Eerste indruk = hypothese, geen verdict.

2. Meerdere perspectieven. Vraag 2–3 collega’s om observaties in week 2 en 4.

3. Gespreide datapunten. Meet gedrag in verschillende contexten (klant, team, solo).

4. Vaste evaluatiemomenten. Plan check-ins (week 1, 3, 6, 10). Niet “als het uitkomt.”

5. Gestandaardiseerde criteria. Werk met rubrics per leerdoel (1–7). Minder leunen op anekdotes, meer op data.

6. Schriftelijke reflectie. Laat stagiair en begeleider beide reflecteren. Zet verschillen naast elkaar.

7. Bewuste heretikettering. Startlabels (“stil,” “sprankelend”) na 4 weken herzien.

Hoe meet je dit?

Meet drie dingen en je zit goed. Ritme: plan drie begeleidingsmomenten per week en voer ze ook uit—maandag check-in (10 min), woensdag meelopen (30 min), vrijdag mini-retro (15 min). Geen “we hadden toch even contact” terwijl jullie alleen naar dezelfde Excel staarden. Progressie: van “kan geen koffiezetapparaat bedienen” naar “automatiseert het apparaat én voegt een KPI toe voor crema-dikte.” Leerdoel tussendoor: klantmail sturen zonder per ongeluk de hele directie in CC. Perceptieverschuiving: week 1 geef je een 9 vanwege “energie,” week 6 herijk je met dezelfde rubric en zie je: minder TED-talk, meer tickets opgelost. Je ‘sprankelende gamechanger’ blijkt vooral te sprankelen na drie espresso’s en verandert in een productieve zenmonnik zodra Slack uit staat. Kortom: ritme = afspraken doen, progressie = doelen halen, perceptieverschuiving = je roze bril resetten—zodat je niet zes weken lang verliefd blijft op een pitchdeck terwijl de printer in brand staat.

Drie gouden tips

• Bewust ervaren van de eerste indruk, maar deze niet mentaal vastzetten Eerste indruk telt, schrijf die op maar reflecteer later.

• Diversiteit in evaluaties. Meerdere beoordelaars, meerdere situaties.

• Open voor groei. Laat verbetering zwaarder wegen dan dag-1 als norm.

Deze pagina is onderdeel van een overzicht van Biases op het gebied van het werven en begeleiden van stages. wil je meer weten? Mijn lezing over ‘breinpaadjes’ is wellicht interessant.