Waarom mislukken stages?

Kwestie van ontwerp

Een stage die stukloopt roept meteen om een schuldige. Meestal wijst iedereen naar iemand anders: de ongemotiveerde stagiair, de begeleider die het te druk had, school die niet terugbelde... Soms klopt dat ook. Maar eerlijk, veel vaker gaat het mis terwijl iedereen gewoon zijn best doet. Er is niks ontploft en niemand deed iets uit onwil. De stage zakt alleen week na week een beetje verder weg, tot iemand halverwege denkt: hoe zijn we hier beland?

Je kunt niet bouwen op goede bedoelingen.

En dat is eigenlijk goed nieuws. Aan onwil kun je weinig doen. Aan een ontwerp alles. Zit het probleem in de opzet, in de taken, de begeleiding en de verwachtingen, dan kun je eraan sleutelen. Een stage is een vorm van werkplekleren, en leren op de werkvloer komt niet vanzelf van de grond. Je zet het in elkaar, of het zakt in elkaar.

De oorzaken die telkens terugkomen

Vraag door, en het zijn steeds dezelfde drie of vier dingen. Niet spectaculair. Juist klein en saai, en daarom zo makkelijk te missen.

Neem de verwachtingen. De stagiair denkt: ik loop mee en kijk de kat uit de boom. De begeleider denkt: fijn, extra handen, die pakt het zelf wel op. Allebei logisch, allebei onuitgesproken. En zo groeit er een misverstand waar niemand de hand op legt, tot het te laat is.

Of de start. "Je account is nog niet geregeld, kijk voorlopig maar even mee met Sanne." Op dag drie kijkt ze nog steeds mee. Goede onboarding begint eigenlijk al vóór dag één, en juist die eerste week zet de toon voor de rest.

En dan de klassieker: de stageparadox. Iedereen wil een stagiair, tot ze echt vragen gaat stellen en tijd kost. Dan botst de goede bedoeling met de waan van de dag. En de waan van de dag wint bijna altijd.

Overleven kost de ruimte om te leren

Zet je een stagiair neer voordat de basis klopt, dan is ze de eerste weken vooral aan het overleven. Ze zit nog vol met de vragen die elke nieuwkomer plagen: mag ik hier eigenlijk iets vragen, en doe ik het wel goed genoeg? Zolang die blijven spoken, gaat alle energie naar overeind blijven. Niet naar het vak.

Een stagiair die moet overleven, kan nog niet leren.

Leren kost een beetje lef, en lef kost een beetje veiligheid. Ruimte om iets te proberen en het te verprutsen. Dat is een foutenbudget: de afspraak dat fouten er in de leerfase gewoon bij horen, en dat je pas ingrijpt als het echt moet. Haal die ruimte weg, en niemand steekt zijn nek uit. En wie zijn nek niet uitsteekt, leert niks. Een leerdoel op een onveilig gevoel houdt geen stand.

Het mislukt in honderd kleine fouten

Er is bijna nooit dat ene grote moment waarop het misgaat. Het stapelt zich op in kleine dingen. De eerste week verdampt omdat er niks geregeld is. Een paar keer schuift het bijpraatgesprek door naar volgende week, en dan naar de week daarna. Een vraag blijft hangen omdat niemand even tijd heeft. Los stelt het allemaal niks voor. Bij elkaar loopt de stage langzaam leeg.

Een stage mislukt in honderd kleine fouten, niet in één harde knal.

Daarom is het achteraf zo lastig aan te wijzen. Niemand deed iets écht fout, en toch klopte het niet. Precies daarom is eerlijke feedback onderweg goud waard. Die legt de kleine dingen bloot terwijl je ze nog kunt rechttrekken, in plaats van pas bij de eindevaluatie, als de stage al voorbij is.

Meer regels lossen het niet op

De reflex bij een stage die schuurt: meer vastleggen. Meestal wordt dat een dikker stageplan, of weer een formulier erbij. Begrijpelijk, en toch helpt het bijna nooit. Zo'n plan geeft je een fijn gevoel van grip, maar de echte begeleiding gebeurt ergens anders: op de werkvloer, in de gesprekjes van twee minuten die in geen enkel document staan.

Meer papier is zelden meer begeleiding.

En je hoeft er geen supermens met drie titels voor te zijn. Het gaat om een paar simpele keuzes: wie begeleidt er nou echt, en hoeveel ruimte geef je iemand? Dat los je niet op met regels. Dat is ontwerp.

Wat je ziet misgaan, kun je opnieuw ontwerpen

Het fijne aan ontwerpfouten: je ziet ze aankomen. De verhalen lijken op elkaar. Bijna altijd begint het met een mistige start, gaat de begeleider onderweg kopje-onder, en is de stagiair aan het eind stilletjes afgehaakt. En wat je ziet aankomen, kun je vóór zijn.

Wat je ziet misgaan, kun je opnieuw ontwerpen.

Begin klein. Zorg dat die eerste week klopt en zeg hardop wat je verwacht. Wijs één iemand aan die de begeleiding echt draagt, niet "we doen het samen". En geef ruimte om fouten te maken. Geen groot project, gewoon een werkweek die goed in elkaar zit. Wil je zien wat een stage wél laat vliegen, lees dan wat is een goede stage? De paradox zelf pluis ik uit in wat is de stageparadox? En zie je je stagiairs een voor een afhaken, dan is waarom haken stagiairs af? de plek om te kijken.

Zelf meteen aan de slag kan gratis, met de tools in de Toolbox. En wil je het hele verhaal achter deze pagina, met de voorbeelden en het onderzoek erachter, lees dan het essay waarom stages mislukken.

Waar dit op gebaseerd is

1. Brand, M. (2023). Het Grote Stageboek voor werkgevers (herziene editie; oorspronkelijk 2018).
2. Brand, M. Het Kleine Stageboek voor begeleiders. maartenbrand.com/hetkleinestageboekvoorbegeleiders.
3. Brand, M. (z.d.). Waarom stages mislukken [essay]. maartenbrand.com.
4. Lave, J., & Wenger, E. (1991). Situated Learning: Legitimate Peripheral Participation. Leren ontstaat door deelnemen aan een gemeenschap; waar dat deelnemen niet wordt ontworpen, stokt het leren.

De vragen eromheen

Meer op de site