In de derde week krijgt een stagiair een sleutel. Twee maanden later doet ze het werk van een betaalde kracht voor een stagevergoeding, en niemand kan zeggen wanneer het precies misging. Het Stagepact wil toxische stages voorkomen. Maar wat een pact telt, is niet wat een stage laat afglijden.

Het is dinsdagmiddag, even na vier uur. Een stagiair staat bij de werkbank met een verkeerd aangesloten leiding in zijn hand. Zijn leermeester vraagt: waarom heb je dat zo gedaan? En je ziet de jongen krimpen. We hebben met z'n allen geleerd te beginnen met waarom. Bij iemand die drie weken binnen is werkt dat averechts. Over de verkeerde vraag op het verkeerde moment, en wat je beter kunt vragen.

We hebben geen stagetekort. We hebben een marketingprobleem. Dat is de stelling. Twintig jaar lang vertellen we bedrijven dat stages moeilijk zijn, dat ze tijd kosten, dat er te weinig zijn. En dan zijn we verbaasd dat de showroom leeg blijft. Een essay over framing, over wat een fietsenmaker doet wanneer hij stopt met klagen, en over wat er gebeurt als je een spook onder je bed te lang gelooft.

Op een donderdagochtend in een verzorgingshuis in Almere ziet praktijkopleider Carmen haar stagiair Yara iets doen wat in geen enkel protocol staat. Iets goeds. Iets waar het kwalificatiedossier geen vakje voor heeft. Een essay over Max Weber, de ijzeren kooi van de bureaucratie, en de structurele blinde vlek van het Nederlandse BPV-systeem. Over formulieren die het diploma bepalen, en over wat een goede praktijkopleider weet zonder dat ze het kan opschrijven.

Een mbo-stagiair haalt zijn beoordeling: 7,4. Drie maanden later stopt hij met de opleiding. Zijn praktijkopleider zegt: ik wist het al. Waarom stond het niet in het dossier? Een essay over stagebegeleiding, de illusie van meten in het beroepsonderwijs, en de informatie die geen vakje vindt.

Hij heeft net begrepen wat hij aan het doen was. Het kostte hem twintig minuten. Dan zegt iemand: heb je even? De stagiair kijkt op. Zegt ja. Denkt: wat was ik ook alweer aan het doen. Cognitive endurance, oftewel mentale duurcapaciteit, blijkt trainbaar volgens recent onderzoek. Maar we hebben een wereld gebouwd waarin aandacht constant belaagd wordt. Wat ziet een begeleider als zijn stagiair halverwege de ochtend alweer is afgehaakt?

Daar staat hij. Stagiair. Met blocnote, laptop, en het idee dat hij iets gaat leren. Volgens Lévi-Strauss leren mensen niet via handboeken, maar als MacGyver. Met kauwgom en losse stukjes. Stagiairs pikken zo ook jullie kantoormythes op. Inclusief die ene over de "legendarische" vrijmibo. Tot hij op een vrijdag bij de borrel staat. Lauw biertje. Pinda's uit januari. En het besef: zo episch is het hier eigenlijk niet. Erg? Precies de bedoeling.

AI helpt studenten beter schrijven, denken en formuleren. Prachtig natuurlijk. Tot je merkt dat precies dezelfde tool ook het rommelige leerproces wegpoetst waarin dat denken normaal ontstaat. Plato waarschuwde al voor zo’n pharmakon: geneesmiddel en vergif in één handeling. In deze blog kijk ik naar AI, stages en de ongemakkelijke vraag die niemand graag stelt: wat verdwijnt er terwijl alles beter wordt?

Systemen reproduceren zichzelf via wat ze niet uitspreken. De norm die niemand uitlegt. De verwachting die er gewoon is. Een stagiair stapt een bedrijf binnen, kijkt rond, past zich aan. Niet omdat iemand hem dat vraagt. Aanpassen lijkt de enige zichtbare optie. Aristoteles noemde die overdracht van onuitgesproken kennis phronesis. Polanyi noemde het tacit knowledge. Je ruikt aan een bedrijf of initiatief gewaardeerd wordt. Of fouten bespreekbaar zijn. Of jij er als mens toe doet. Niemand zegt het. Iedereen leert het.

Gerald heeft geen pedagogische aantekening. Hij heeft een bedrijf van twaalf man en de gewoonte om 's ochtends als eerste binnen te zijn. Op woensdagochtend laat hij zien hoe zijn handen een bocht nemen. Zonder uitleg. Drie weken later maakt Mohammed dezelfde bocht. Zijn handen weten het. Hij weet niet wat hij anders doet.

De filosofie heeft daar een woord voor. Het onderwijs nog niet.

17:01

Bedrijven willen dat stagiairs het vak leren. Dus schrijven we het vak op, maken er competenties van, en hangen er een vijfpuntsschaal onder. Dan zijn we verbaasd dat de stagiair het vak niet beheerst. Dat is een beetje zoals een menukaart lezen en daarna zeggen dat je hebt gegeten. Dit stuk gaat over de kennis die alleen overgaat als je ernaast staat. En over waarom het formulier daar niets van weet.

Bedrijven nemen stagiairs “want handig”. En verwachten tegelijk instroom, behoud en een toekomstige collega die de printer al kent. Dat is alsof je een broodrooster koopt en klaagt dat je geen soep hebt. Dit hoofdstuk fileert de stageparadox: Type 2 ambitie (toekomst bouwen) met Type 1 uitvoering (dinsdagmiddag as usual). Inclusief Joseph Voros’ Futures Cone, want de toekomst is onbekend.

We vragen steeds meer van leerbedrijven. Meer plekken, meer begeleiding, verplichte stagevergoeding. Alsof het vanzelf spreekt. Maar als je de cijfers erbij pakt, wordt het interessant. Stages zijn voor bedrijven één van de slimste HR-investeringen die er zijn: goedkoper dan werving, snellere onboarding, hogere retentie. Alleen incasseert de overheid 69 procent van de baten en het bedrijf maar 9 procent. De deal is geweldig. Alleen niet voor wie betaalt.

We vragen al jaren om meer leerwerkplekken, maar de rekensom voor leerbedrijven klopt niet. Jaarlijks gaat er bijna 64 miljard euro naar onderwijs, terwijl minder dan één procent daarvan direct bij leerbedrijven terechtkomt. Tegelijkertijd investeren zij duizenden euro’s per student in begeleiding, loon en productiviteitsverlies, terwijl overheid en studenten de grootste financiële baten van mbo en BBL incasseren. In deze blog fileer ik die scheve ruil.

In het atelier van Andrea del Verrocchio schilderde een leerling een engel voor De doop van Christus. Niet als oefening maar als écht werk voor de échte opdrachtgever. Verrocchio nam risico: extra correcties, deadline-stress, reputatieschade. Toch deed hij het. Een atelier heeft alleen toekomst als leerlingen échte opdrachten uitvoeren. Die leerling? Werd een van de grootste genieën uit de geschiedenis. Vandaag missen we duizenden werknemers die nooit ontdekken wat ze kunnen.

In stagebegeleiding klinkt feedback volwassen, maar het is vaak te laat: de mail is al verstuurd, de doos al gelabeld, het overleg al ontspoord. Achter je staat een muur. Feedback kijkt terug, feedforward bouwt vooruit. Dit stuk laat zien waarom stagebegeleiding eigenlijk altijd feedforward is, en hoe je met het 4G-model (Gedrag, Gevoel, Gevolg, Gewenst) van oordeel naar ontwerp gaat.

Een stagiair steekt geen landgrens over, maar een systeemgrens. School en werk spreken verschillende talen, hebben andere ritmes en andere ongeschreven regels. Wie dat negeert, zet iemand in een wachtkamer vol goede bedoelingen. Met John Berger en het idee van boundary crossing als bril kijk ik naar stages als grensgebieden: plekken waar leren niet begint met motivatie, maar met toegang, duidelijkheid en iemand die de weg wijst.

Susan Sontag en John Berger zouden een stagiair niet vragen naar een leerdoel. Die zouden kijken. En nog eens kijken. Wij daarentegen knallen meteen een spreadsheet open, want kijken zonder meten voelt verdacht. We tellen uren, competenties en reflectieverslagen, en vergeten intussen wat zich niet laat turven: aandacht, timing, het moment waarop iemand iets nét niet begrijpt. Dat noemen we professionalisering. Berger zou zwijgen. Sontag waarschijnlijk ook. Oogrollend. Een essay.

De stage is niet langer dat gezellige tussenblokje tussen ‘moet van school’ en ‘voor straks als je echt een baan hebt’ met een verplicht verslag. Nee, in 2026 is het een systeem dat kraakt als een spoorweg boven een gasbel. Ik zie 3 trends: Begeleiders zijn het nieuwe goud, stages worden skills-pijplijnen en hybride is geen ideologie maar overleving. En OCW? Die is niet boos, wel klaar met vragen. Riemen vast, het servies begint al te rammelen.

Elke stage is een kleine film noir. Op papier schrijf je een keurig script, met leerdoelen en formats. Daarna cast je een stagiair en een begeleider die “er wel even bij doen”. De echte film speelt zich af onder tl-licht: half afgemaakte klussen, uitgestelde feedback, koffie die te lang staat. Pas in het hoofd van de stagiair valt het verdict: dit bedrijf is een aanrader. Of een waarschuwing.